دعای مسیحی ۲
🔰پس شما اینگونه دعا کنید: ای پدر ما که در آسمانی، نام تو مقدّس باد. پادشاهی تو بیاید. ارادۀ تو، چنانکه در آسمان انجام میشود، بر زمین نیز به انجام رسد. نان روزانۀ ما را امروز به ما عطا فرما. و قرضهای ما را ببخش، چنانکه ما نیز قرضداران خود را میبخشیم. و ما را در آزمایش میاور، بلکه از آن شریر رهاییمان ده. [زیرا پادشاهی و قدرت و جلال، تا ابد از آنِ توست. آمین.] زیرا اگر خطاهای مردم را ببخشید، پدر آسمانیِ شما نیز شما را خواهد بخشید. امّا اگر خطاهای مردم را نبخشید، پدر شما نیز خطاهای شما را نخواهد بخشید. – انجیل متی ۶: ۹- ۱۵
به کدام خدا دعا میکنیم؟
تفاوت اساسی میان دعای فریسیان و امتها و مسیحیان، در خدایی است که مخاطب دعا قرار دارد. سایر خدایان شاید از وردهای مکانیکی خشنود شوند، اما نه خدای زنده و حقیقی که توسط عیسی مسیح آشکار شد. عیسی به ما فرمود که او را "پدر ما که در آسمانی" خطاب کنیم. از این عبارت این برداشت را میکنیم که اولاً او یک شخصِ واقعی است، به همان اندازه که "من" نیز واقعی هستم، و در واقع بسی بیشتر. ثانیاً او مهربان است. او پدری است که با محبت از فرزندانش مراقبت بهعمل میآورد. ثالثاً او قدرتمند است. او نه فقط مهربان است، بلکه بزرگ نیز میباشد. او مِهر پدری را با قدرت آسمانی در هم میآمیزد. وقتی عیسی میفرماید که خدا را "پدر آسمانی" خود خطاب کنیم، منظورش این است که حقیقتی را به ما بیاموزد تا با نگرشی درست به حضور خدا بیاییم. لذا پیش از آنکه به دعا بپردازیم، بهجاست که آگاهانه وقتی را صرف تفکر کنیم در باره اینکه او کیست. فقط در چنین شرایطی است که میتوانیم با فروتنی و احترام و اعتمادی درست به حضور پدر مهربانمان بیاییم.
بررسی دعای ربانی
آنگاه که وقت و نیروی خود را صرف آن کردیم که در مسیر درست برای رسیدن به حضور خدا قرار بگیریم و فکرمان بر این متمرکز گردید که او کیست، محتوای دعایمان از دو جنبه عمیقاً دگرگون خواهد شد. نخست، امور الهی را در اولویت قرار خواهیم داد ("نام تو، ملکوت تو، ارادۀ تو"). دوم، نیازهای خود را، گرچه در درجه دوم اهمیت قرار میگیرند، بهطور کامل به او خواهیم سپرد ("به ما بده...، ما را ببخش...، ما را رهایی ده...").
دعای خداوند شامل این دو بخش است؛ بخش نخست به جلال خدا اختصاص دارد و بخش دوم به نیازهای انسان.
1️⃣ جلال خدا
♦️"نام تو مقدس باد" نام هر شخص معرف کسی است که آن را بر خود دارد؛ معرف صفات و کارهای اوست. لذا نام "خدا" خودِ خداست، آنگونه که هست و خود را مکشوف ساخته است. نام او همواره "مقدس" بوده است زیرا از هر نام دیگری متمایز است و برتر. اما ما دعا میکنیم که این نام مقدس باشد، یعنی اینکه "مردمان آن را مقدس بدارند".
♦️«ملکوت تو بیاید» ملکوت خدا فرمانروایی ملوکانۀ اوست. در این مورد نیز باید گفت که او همواره پادشاه بوده است، همانگونه که نامش همواره مقدس بوده است؛ او همواره بر طبیعت و تاریخ حاکمیتی مطلق داشته است. دعا برای "آمدن" ملکوت خدا بهمعنی دعا برای گسترش آن است؛ به این معنی است که مردمان در اثر شهادت کلیسا زندگی خود را تسلیم عیسی کنند، و اینکه این ملکوت بههنگام بازگشت پرجلال عیسی و بهدست گرفتن قدرت و سلطنتش، به اوج خود برسد.
♦️«ارادۀ تو... بر زمین نیز کرده شود» ارادۀ خدا «نیکو و پسندیده و کامل» است (رومیان ۱۲:۲)، چرا که ارادۀ "پدر آسمانی ما"است، پدری که در علم و محبت و قدرت، لایتناهی است. بنابراین، مقاومت با آن حماقت است؛ اما خردمندی آن است که آن را تشخیص داده، مشتاقش باشیم و انجامش دهیم. همانگونه که نام او همواره مقدس بوده و او همواره پادشاه بوده است، به همان شکل ارادهاش نیز همواره "در آسمان"مورد اجرا بوده است. آنچه عیسی میخواهد که برایش دعا کنیم، این است که زندگی در این جهان تا حد امکان با زندگی در آسمان انطباق یابد.
2️⃣. نیازهای ما
♦️«نان کفاف ما» «نان کفاف ما را امروز به ما بده» (آیه ۱۱). برخی از مفسرین کلیسای اولیه نمیتوانستند باور کنند که عیسی درخواست برای خوراک را بهعنوان نخستین درخواست تعلیم داده باشد. از اینرو بر این باور بودند که مقصود عیسی نان روحانی بوده است. اما پیشگامان اصلاحات کلیسا آن را در همان معنای لغویاش تعبیر کردهاند. لوتر «نان» را نماد هر چیزی میدانست که "برای بقای زندگی ضروری است، نظیر خوراک، تندرستی، هوای خوب، خانه، خانواده، همسر، فرزند، حکومت خوب، و صلح." شاید ما نیز بتوانیم بر این گفته بیفزاییم و بگوییم که مقصود عیسی از "نان" ضروریات زندگی است، نه تجملات آن.
وقتی از خدا درخواست میکنیم که خوراک ما را "بدهد"، طبعاً منظورمان این نیست که باید دست از تلاش برای امرار معاش بکشیم؛ منظور این نیست که نباید گرسنگان را خودمان خوراک دهیم (متی ۲۵:۳۵). منظور اعلام این واقعیت است که ما در نهایت وابسته به خداییم، خدایی که معمولاً از وسایل انسانی تولید و توزیع برای تحقق اهداف خود بهره میگیرد. بهعلاوه، گویا عیسی میخواست که پیروانش بدانند که باید هرروز به خدا متکی باشند. هر روز باید برای همان روز زندگی کرد.
♦️«قرضهای ما را ببخش» آمرزش گناهان برای زندگی و سلامت روح و روان همانقدر ضروری است که خوراک برای بدن. از اینرو، دعای بعدی این است: «قرضهای ما را ببخش» (آیه ۱۲). گناه به "قرض" تشبیه شده است زیرا سزاوار مجازات است. اما خدا وقتی گناه را میبخشاید، مجازات آن را نیز عفو میکند و اتهام ما را محو میسازد. عبارت بعدی که میفرماید «چنانکه ما نیز قرضداران خود را میبخشیم» ، در آیههای ۱۴ و ۱۵ که پس از این دعا آمده، مورد تأکید قرار گرفته است. بر اساس این آیات، پدر ما زمانی ما را میبخشاید که ما نیز دیگران را ببخشیم؛ اما اگر نبخشیم، او نیز ما را نخواهد بخشید.
این قطعاً بدان معنی نیست که بخشیدن دیگران ما را شایستۀ کسب بخشایش الهی میسازد. منظور این است که خدا فقط توبهکاران را میبخشد و بارزترین دلیل و شاهد توبۀ واقعی، روحیۀ بخشش است. آنگاه که چشمانمان باز شد و بزرگی خطای خود به خدا را دیدیم، زخمی که دیگران به ما زدهاند، در قیاس بسیار ناچیز خواهد نمود. اما اگر خطای دیگران را بسیار بزرگ ببینیم، این نشان میدهد که گناهان خود را ناچیز میپنداریم.
♦️«ما را در آزمایش میاور»
دو درخواست آخر را باید جنبههای منفی و مثبتِ یک درخواست تلقی کرد: «ما را در آزمایش میاور، بلکه از شریر ما را رهایی ده» (آیه ۱۳). گناهکاری که گناهانِ گذشتهاش بخشوده شده، آرزو دارد که از مظالم آن در آینده نیز رهایی یابد. مفهوم کلی این دعا آشکار است. اما در آن با دو مشکل مواجه هستیم. نخست اینکه کتابمقدس میفرماید که خدا ما را با بدی نمیآزماید (یعقوب ۱:۱۳). پس چرا باید دعا کنیم که او کاری را نکند که قول داده هیچگاه نکند؟ برخی از دانشمندان در پاسخ، این تفسیر را بهدست میدهند که "آزمایش" بهمعنی "وسوسه" نیست؛ درضمن، خدا گرچه هرگز ما را به گناه وسوسه نمیکند، اما ایمان و خصائل ما رامیآزماید.
اما بهترین تشریح و تفسیر این است که «ما را در آزمایش میاور» را در پرتوِ عبارت متقابل آن، یعنی «بلکه ما را... رهایی ده» درک کنیم، و "شریر" را نیز بهمعنای "شیطان" بگیریم (مانند متی ۱۳:۱۹). بهعبارت دیگر، در اینجا شیطان مد نظر است چرا که او قوم خدا را وسوسه میکند، و از اوست که ما باید "رهایی" بیابیم.
مشکل دوم این است که بر اساس کتابمقدس، وسوسه و آزمایش برای ما مفید است: «ای برادرانِ من، وقتی که در تجربههای گوناگون مبتلا شوید، کمال خوشی دانید» (یعقوب ۱:۲). پس اگر وسوسه و آزمایش مفیدند، چرا باید دعا کنیم که دامنگیرمان نشوند؟ پاسخ احتمالی این است که با این دعا ما بیشتر خواستار آنیم که بر وسوسه غالب شویم نه اینکه گرفتارش نشویم. شاید بتوانیم این درخواست را اینچنین بازگو کنیم: «مگذار که به وسوسهای گرفتار آییم که بر ما چیره
شود، بلکه ما را از شیطان رهایی ده.» بدینسان، در پس عباراتی که عیسی در این دعا به ما میآموزد، این معنا نهفته است که شیطان از ما بسیار نیرومندتر است، و ما ناتوانتر از آنیم که بتوانیم در برابرش تاب بیاوریم؛ اما اگر از پدر آسمانی درخواست کنیم، او ما را رهایی خواهد داد.
🟢 اعلام اتکا به خدا
بدینسان، میبینیم این سه درخواست که عیسی ما را آموخت تا در دعا ابراز داریم، تا چه حد فراگیر است. آنها اساساً همۀ جوانب نیازهای بشری را در بر میگیرند، نیازهای مادی (نان روزانه)، نیازهای روحانی (بخشایش گناهان)، و نیازهای اخلاقی (رهایی از شیطان). هر گاه که این دعا را بر زبان میآوریم، اتکا و وابستگی خود را به خدا در هر زمینه از زندگی ابراز میداریم.